V Kayışı Koptuğunda Araç Çalışmaya Devam Eder mi?

Otomobil kullanımı, düzenli bakım ve doğru müdahaleler gerektiren teknik bir süreçtir. Araç sahipleri olarak genellikle periyodik bakımlara dikkat etsek de, bazen beklenmedik anlarda kritik parçaların iflas etmesiyle yüzleşebiliriz.

Yolda seyir halindeyken kopan bir kayış, tamamen biten bir balata veya kırılan bir saplama, sadece aracınızın mekanik sağlığını değil, aynı zamanda sizin ve sevdiklerinizin can güvenliğini de doğrudan tehdit eden ciddi sorunlardır.

PratikAraba oto servisi olarak, servisimize çekici ile gelen araçlarda en sık karşılaştığımız dört kritik "tamamen tükenme" veya "kopma" senaryosunu sizler için detaylıca ele aldık. Bu parçaların tamamen işlevini yitirmesi durumunda aracın hareket kabiliyetinin ne yönde etkileneceğini, olası tehlikeleri ve yapmanız gerekenleri mekanik detaylarıyla açıklıyoruz.

V Kayışı Koptuğunda Araç Çalışmaya Devam Eder mi?

V kayışı, motorun krank milinden aldığı dönme hareketini; şarj dinamosu (alternatör), devirdaim (su) pompası, hidrolik direksiyon pompası ve klima kompresörü gibi hayati yardımcı organlara ileten kauçuk bazlı aktarma elemanıdır. Bu kayış koptuğunda, araç sahiplerinin en çok merak ettiği konu motorun anında durup durmayacağıdır.

Kısa cevap: Evet, V kayışı koptuğunda içten yanmalı motor kendi başına çalışmaya ve yakıt yakmaya bir süre daha devam eder. Ancak bu süre dakikalarla sınırlıdır ve aracı sürmeye devam etmek motora geri döndürülemez hasarlar verir.

V kayışı koptuğu anda gösterge panelinde ilk olarak kırmızı akü (şarj) lambası yanar. Çünkü alternatör dönmeyi bırakmış ve araca elektrik üretimi durmuştur. Motor çalışmaya devam etse de araç artık tamamen aküdeki mevcut sınırlı elektriği tüketmeye başlar. Farlarınız, silecekleriniz ve ateşleme sisteminiz aküyü hızla bitirecektir. Akü tamamen boşaldığında motor stop edecektir. Ancak asıl büyük tehlike elektrik bitmeden çok önce başlar.

Eğer aracınızın su pompası (devirdaim) V kayışından tahrik alıyorsa (ki birçok araçta böyledir), kayış koptuğu an motor içindeki soğutma suyunun sirkülasyonu anında durur. Motor blokları içindeki hareketsiz kalan su dakikalar içinde kaynama noktasına ulaşır ve gösterge panelindeki hararet ibresi hızla kırmızı çizgiye fırlar. Bu durumu fark etmeyip aracı sürmeye devam ederseniz, silindir kapak contası yanar, motor bloğu çatlar ve en nihayetinde motor kilitlenerek "yatak sarma" dediğimiz yüz binlerce liralık ağır hasar tablosu ortaya çıkar.

Bunun yanı sıra, eğer aracınızda hidrolik direksiyon sistemi varsa, direksiyon pompasının durmasıyla birlikte direksiyonunuz aniden taş gibi sertleşecek ve manevra yapmanız neredeyse imkansız hale gelecektir. Dolayısıyla V kayışı koptuğunda yapmanız gereken tek şey, aracı güvenli bir şekilde sağa çekip motoru derhal stop etmek ve PratikAraba uzmanlarından yol yardım veya çekici desteği talep etmektir.

Baskı Balata Tamamen Biterse Araç Yolda Hareket Eder mi?

Manuel ve yarı otomatik vitesli araçlarda, motorun ürettiği gücü (dönme momentini) şanzımana ve oradan da tekerleklere ileten sistem debriyaj, yani baskı balata setidir. Motor krank miline bağlı volan dişlisi ile şanzıman arasında sıkışarak çalışan debriyaj balatası, sürtünme yoluyla güç aktarımı sağlar. Tıpkı fren balataları gibi, debriyaj balatası da kullanıma bağlı olarak zamanla incelir ve aşınır.

Eğer baskı balata tamamen tükenir, üzerindeki sürtünme materyali tamamen yok olur veya "sıyırma" dediğimiz durum gerçekleşirse: Hayır, aracınız yolda hareket edemez. Kesinlikle yolda kalırsınız.

Baskı balatanın tamamen bittiği senaryoda, aracın motoru kusursuz bir şekilde çalışmaya devam eder. Vitesi bire takarsınız, debriyajdan ayağınızı çekersiniz ve gaza basarsınız. Ancak araç milim dahi ileri gitmez. Sadece motor devrinin (devir saatinin) boşa yükseldiğini görürsünüz. Çünkü motorun ürettiği güç, aşınmış ve tutunma özelliğini kaybetmiş balata yüzünden şanzımana aktarılamamaktadır. Motor kendi içinde döner ancak bu dönüş tekerleklere ulaşmaz.

Bu durum genellikle aniden olmaz. Baskı balata bitmeden önce size pek çok sinyal verir. Bunların başında; yokuşlarda aracın çekişten düşmesi, gaza basıldığında motor bağırıp devir yükselmesine rağmen aracın hızlanmaması (halk arasında debriyaj kaçırması), kalkışlarda yoğun titreme, vites geçişlerinde zorlanma ve özellikle zorlu kalkışlarda kabin içine dolan yanık balata kokusu (keskin ve genzi yakan bir koku) gelir.

Baskı balatası tamamen bitmiş bir aracı çekerek veya iterek vurdurmak da işe yaramayacaktır, çünkü mekanik bağlantı kopmuştur. Bu gibi durumlarda tek çözüm aracın çekici ile servise alınması ve şanzıman indirilerek baskı, balata ve bilyeden (rulman) oluşan debriyaj setinin PratikAraba güvencesiyle yenilenmesidir.

Fren Balataları Tamamen Biterse Araç Durur mu?

Araçlardaki en kritik aktif güvenlik sistemi şüphesiz fren sistemidir. Siz fren pedalına bastığınızda, hidrolik basınç sayesinde fren kaliperleri fren balatalarını fren diskine (veya kampanaya) doğru sıkıştırır. Ortaya çıkan devasa sürtünme kuvveti aracın kinetik enerjisini ısı enerjisine dönüştürerek aracı yavaşlatır ve durdurur.

Peki, uyarıları dikkate almadınız ve fren balatasının üzerindeki sürtünme hamuru tamamen bitti, geriye sadece balatanın bağlı olduğu çıplak çelik sac (metal taban) kaldı. Bu durumda araç durur mu? Evet, aracınız bir şekilde durur veya yavaşlar ancak bu asla güvenli, zamanında veya kontrollü bir duruş olmaz; büyük bir kazaya davetiye çıkarır ve sistemin diğer pahalı parçalarını mahveder.

Balata hamuru tamamen bittiğinde "demir demire sürtme" durumu başlar. Fren pedalına bastığınızda balatanın metal arkalığı, döner haldeki çelik fren diskine temas eder. Ortaya kulakları tırmalayan, inanılmaz derecede yüksek bir metal kazıma (tıslama ve gıcırtı) sesi çıkar. Sürtünme katsayısı balata hamuruna göre çok düşük olduğu için, fren mesafesi dramatik ölçüde uzar. Normalde 40 metrede durabileceğiniz bir hızda, durma mesafesi 80-100 metrelere kadar çıkabilir.

Daha da kötüsü, metal metale sürttüğü için aşırı ısı açığa çıkar. Bu ısı, fren disklerinin saniyeler içinde yanmasına, morarmasına ve eğilmesine neden olur. Metal yüzey, diski tıpkı bir torna makinesi gibi derinlemesine çizer ve parçalar. Hatta aşırı ısınan fren hidrolik sıvısı kaynayabilir, bu da fren pedalının aniden boşa düşmesine (pedalın süngerleşmesine) yol açar. Bu aşamada frenleriniz tamamen tutmayabilir.

Fren balatası tamamen bitmiş bir aracı kullanmak açıkça can güvenliğini tehlikeye atmaktır. Eğer fren yaptığınızda metalik bir sürtünme sesi duyuyorsanız, aracı kullanmaya devam etmemeli, PratikAraba servisimize gelerek disk ve balata kontrolünüzü derhal yaptırmalısınız.

Bijonlardan Biri Kırılırsa Araç Kullanılabilir mi?

Bijonlar veya bijon saplamaları, aracınızın jantını ve dolayısıyla lastiklerini tekerlek poyrasına (taşıyıcı merkeze) sıkıca bağlayan yüksek mukavemetli çelik vidalardır. Binek araçların tekerleklerinde genellikle 4 veya 5 adet bijon bulunur. Araç ağırlığı, viraj merkezkaç kuvvetleri, frenleme ve hızlanma esnasında oluşan devasa tork doğrudan bu bijonlar üzerinden yola aktarılır. Bazen aşırı veya hatalı torklama (havalı tabancayla gereğinden fazla sıkma), malzeme yorgunluğu, paslanma veya şiddetli çukur darbeleri sonucunda bu bijonlardan biri kırılabilir.

Bir bijon kırıldığında geriye 4 bijonlu bir araçta 3, 5 bijonlu bir araçta 4 sağlam bağlantı noktası kalır. Teorik ve pratik olarak araç kullanılmaya devam edebilir, düşük hızlarda hareket edebilirsiniz ancak bu durum kesinlikle güvenli değildir ve bir an önce onarım gerektirir.

Otomotiv mühendisleri, tekerlek üzerindeki yük dağılımını tüm bijonlara eşit şekilde paylaştıracak bir tasarım yaparlar. 5 bijonlu bir jantta 1 bijon eksildiğinde, o bijonun taşıması gereken yük ve stres, geriye kalan 4 bijonun üzerine biner. Düşük hızlarda, kısa mesafede (örneğin en yakın servise kadar 30-40 km/s hızı geçmeden, ani fren ve sert virajlardan kaçınarak) aracı dikkatlice sürmek genellikle tekerleğin kopmasına neden olmaz.

Ancak bu eksik bijonla otoyola çıkar, yüksek hızlara ulaşır veya sert frenlemeler yaparsanız, asimetrik yük dağılımı nedeniyle tekerlekte balans bozulmaları başlar. Direksiyonda ciddi bir titreme hissedersiniz. Geriye kalan sağlam bijonlar aşırı strese maruz kalır ve yorulmaya başlar. Bir noktadan sonra diğer bijonlar da "domino etkisi" yaratarak sırayla kırılabilir veya bijon yuvalarını sıyırabilir. Sonuç, seyir halindeyken tekerleğin araçtan tamamen kopması ve felaketle sonuçlanabilecek bir kazadır.

Böyle bir durumla karşılaşırsanız; panik yapmadan hızınızı hemen düşürün. Eğer stepne değişiminde bir bijon kestiğinizi (kırdığınızı) fark ederseniz, kesinlikle risk almayıp çekici çağırmak en doğru ve güvenli yöntemdir. Kırılan bijonun poyradan çıkartılması ve orijinal kalite yenisiyle değiştirilmesi işlemi servisimizde profesyonel ekipmanlarla hızla çözülmektedir.


PratikAraba servisi olarak müşterilerimize TSE 12047 "A" kalite servis standartlarında ve 4077 sayılı Tüketici Koruma Kanununa uygun şekilde hizmet vermekte olup aracınıza dair tüm işlemleri garantili olarak yapmaktayız.

Bakım ve onarım esnasında marka üreticisi tavsiyesine uygun orijinal ve OEM (Original Equipment Manufacturer) onaylı yedek parça kullanmaktayız.

Periyodik bakım ve onarımlarda PratikAraba servisini tercih ettiğinizde www.pratikaraba.com/periyodik-bakim.html a tıklayarak aracınızın periyodik bakım fiyatını görebilir ve mobil aplikasyon sistemi ile aracınızın periyodik bakımda değişen malzemelerini ve sonraki bakım kilometre ve zamanını öğrenebilirsiniz.


Rot Kolu Değişimi
Periyodik Bakım Fiyatına Etki Eden Unsurlar Nelerdir?
Akü Ömrünü Nasıl Uzatırsınız?